Van de voorzitter: Matig succes

Mensen uit de lijst van de veronderstelde 500 rijkste Nederlanders van het blad Quote worden bekende Nederlander, doordat zij rijk zijn. Andersom wekken bekende Nederlanders in hoofdzaak uit de amusementsindustrie doorgaans net zo de indruk well to do te zijn. Ben je bekend, dan ben je rijk en ben je rijk, dan ben je bekend. Beroemdheid en rijkdom lijken met elkaar vereenzelvigd te raken. En wie wil nou niet rijk en beroemd zijn?

Rijkdom is de uitzondering. Iedereen die zich er niet in wentelt mag zich er aan vergapen en zich verwonderen of ook voor hem of haar ooit dit leven is weggelegd, van kennelijk easy money en the big life. Rijkdom wordt gepresenteerd als iets haalbaars, iets dat voor iedereen binnen handbereik is, ongeacht wie of wat je bent. Misschien zelfs wel als iets waar je eigenlijk een soort recht op hebt. The American Dream is niet zozeer een typisch Amerikaanse meer, maar een westerse en eigenlijk een wereldwijde. From rags to riches, maximale sociale opwaartse mobiliteit is iets waarop in iedere samenleving door mensen in de rags wordt gehoopt.

Onderdeel van die dream is het schijnbare gemak waarmee die rijkdom kan worden verworven. De verheerlijking van rijkdom als een doel op zich verhult wellicht dat het pad daar naar toe niet een loterij is met geluk en pech, maar vooral een pad van arbeid, matiging, zelfdiscipline, volharding en de bereidheid om risico’s te nemen. Die bereidheid is vooral uit te drukken in het aanvaarden van de consequenties als risico’s als zodanig uitpakken en het from rags to other rags blijkt te worden.

Het punt is dat maar zelden iemand from rags to riches beweegt. De meeste ondernemers beginnen met reasonably middle class mediocre riches en eindigen met reasonably middle class mediocre riches: hard gewerkt, centje verdiend en hopelijk een leuke tijd gehad: gefeliciteerd. Van een afstand zal het voor de ongeïnformeerde toeschouwer misschien gemakkelijk lijken, maar ondernemen, weet ik uit ervaring, gaat over hard werken, vaak in je eentje, met veel onzekerheid en falen op de loer. Succesvolle mensen weten dat succes niet vanzelf komt en nooit gratis is en dat het uitblijven van dat succes de normaal situatie is. Onsuccesvol zijn is normaal, is de default situation, het startpunt voor vrijwel iedereen en een reëel eindpunt voor de meesten. Matig succes is het lot van de meeste ondernemers en in feite het lot van iedereen.

Met succes komt afgunst, succes bestaat misschien wel bij de gratie van afgunst. Succesvol kun je alleen zijn ten opzichte van anderen, die dat niet zijn of juist nog veel meer dan jij.  Mensen zijn boos op een ander, niet zozeer door hun eigen situatie als wel door hun eigen situatie in vergelijking met die van een ander. Succes en afgunst rijden over hetzelfde asfalt. Succes lijkt verwijtbaar te zijn geworden. Een zero sum game, dat het rijker worden van de ene ten koste gaat van het inkomen van de ander, of erger: alle anderen. Zo redenerend is succes van een ander dus oneerlijk. Zo redenerend is rijkdom verwerven in feite crimineel en is iedereen met een beetje meer centen dan een ander verdacht.

Er wordt veel gesproken over hoe de kloof tussen arm en rijk toeneemt in onze samenleving en de samenlevingen om ons heen. Ik wil dat niet betwisten, het lijkt me onvermijdelijk dat onder omstandigheden van economische groei rijke mensen rijker worden. De gedachte dat tegelijk daarmee arme mensen armer worden gaat er wat moeilijker in bij me. In relatieve zin ongetwijfeld, maar in absolute termen en in generieke zin lijkt het me onwaar. Onderdeel van het debat is de veronderstelling dat de rijksten in staat blijken het minst van allen belasting te betalen. Zij zouden zich kunnen veroorloven om hun vermogen en inkomen op zo’ n manier te beheren dat de belastingdienst er geen vat op heeft. In dit leven zijn twee dingen zeker voor iedereen in dit land: je zult ooit sterven en tot dat moment betaal je belasting. Ben je rijk, betaal je veel, ben je arm, betaal je weinig. En daarna ga je dood. Ja leuker kan ik het niet maken, maar dus wel gemakkelijker.

Ik zeg het ruw: honderd jaar geleden woonden er mensen in Nederland in hutten van stront. Dat is nu niet meer het geval, althans niet bij mijn weten maar het is een vrij land en als iemand dat om wat voor reden zou willen dan zal het vast ergens kunnen, maar dat is niet mijn punt. Welzijn en welvaart is hier voor iedereen, zonder uitzondering. Niemand, helemaal niemand, hoeft in een hut op de hei te wonen. Wanneer dat toch gebeurt, is dat onze schuld, dan doen wij iets verkeerd.

In de ogen van velen is de VVD de partij voor de succesvollen in de samenleving en niet de partij voor de afgunstigen, althans de mensen die zich benadeeld voelen. Dat is onzin. De economie is geen zero sum game. Economische groei heeft vele bronnen: technologische vooruitgang, efficiency, kennisverwerving, verbetering van vaardigheden: goede wenselijke ontwikkelingen die ten goede komen van iedereen. Met economische groei bestrijden we armoede en verwerven we de middelen om de minst succesvollen te helpen succesvoller te worden. Redelijk succesvol. Matig succesvol. Voor die paar anderen: veel plezier en vul je formulieren op tijd in.

Met vriendelijke groet,

René Siccama Hiemstra,
voorzitter